Kinh tế vĩ mô Thứ ba, 08/11/2016, 10:50 GMT+7
Một cuộc chiến nước đang ấp ủ trên các con sông châu Á

 

Biến đổi khí hậu sẽ gia tăng cạnh tranh vì nước trên toàn cầu.

 

n8 mekong

Dưới thời Chủ tịch Tập Cận Bình, Trung Quốc đang quyết liệt khẳng định chủ quyền ở hầu hết Biển Đông, khiến các nước láng giềng bất bình khi cải tạo các bãi đá thành các đảo nhân tạo. Một cuộc chiến về nước khác có thể cũng căng thẳng như thế: Cuộc chiến nước ngọt.

n8 w1

 

Các nhà hoạt động và dân làng người Thái bị ảnh hưởng bởi đập Xayaburi phản đối với các biểu ngữ trên sông Mekong ở tỉnh Nong Khai, Thailand, tháng 11/2012.

 

Ngày 1/10, Trung Quốc cho biết một dự án thủy điện ở Tibet đang chuyển dòng nước từ một nhánh Sông Brahmaputra, chảy vào Ấn Độ và Bangladesh, làm dấy lên quan ngại về việc Trung Quốc kiểm soát một số tuyến đường thủy lớn nhất của khu vực, vốn giúp tưới tiêu, vận chuyển và mang lại cuộc sống trong nhiều thiên niên kỷ cho hầu hết vùng Nam và Đông Nam Á.

Ấn Độ, từng có một cuộc chiến với Trung Quốc vào năm 1962 về tranh chấp biên giới, quan ngại Bắc Kinh có thể sử dụng nước như một vũ khí chiến lược. Sáu trong số 10 con sông lớn nhất châu Á bắt nguồn từ Trung Quốc, trong đó có sông Brahmaputra.

“Ấn Độ nhận thấy nguy cơ trong việc Trung Quốc tăng tốc xây dựng các đập nước,” theo Rajaram Panda, giáo sư thỉnh giảng tại Đại học Reitaku, Nhật Bản, viết trong một bài bình luận trên Eurasia Review. “Nếu Trung Quốc chuyển dòng con sông, điều này có thể dẫn đến những hậu quả thảm khốc cho vùng đồng bằng đông bắc Ấn Độ và cả Bangladesh, với lũ lụt hoặc lưu lượng nước giảm.”

Những lo ngại của Ấn Độ về việc Trung Quốc sẽ cắt nguồn nước không gì hơn “một cuộc chiến nước tưởng tường,” theo Global Times, một tờ báo liên kết với Tờ People’s Daily của Đảng cộng sản Trung Quốc.

Nhưng biến đổi khí hậu mang đến những điều kiện thời tiết cực đoan hơn, nhu cầu đối với nước sạch đang ngày càng căng thẳng hơn, theo William Laurance, giám đốc Trung tâm Môi trường nhiệt đới và Khoa học Bền vững tại Đại học James Cook, Cairns, Australia.

“Vấn đề về nước đang ngày càng lớn,” ông nói. “Trung Quốc hiếm khi làm việc nửa vời và nếu họ phát triển nông nghiệp trên quy mô lớn và đầu tư nhiều, họ sẽ không hy sinh nhu cầu của mình cho một nước khác ở hạ nguồn.”

Ở Đông Nam Á, vấn đề có thể sẽ xấu hơn trên sông Mekong, bắt nguồn từ cao nguyên Tây Tạng, chảy từ Trung Quốc xuống Myanmar, Thailand, Laos, Cambodia và Việt Nam.

Trung Quốc có ít nhất sáu đập thủy điện lớn trên sông Mekong và dự định xây thêm nữa. Trong tháng Ba, nước này đồng ý xả nước từ Thủy điện Jinghong trên sông Mekong để giúp các nước đang chịu hạn hán ở hạ nguồn.

Hiện tại, Laos đang tiến hành hai dự án lớn, bất chấp lo ngại từ các nước láng giềng, có thể dẫn đến “hiệu ứng domino” những nước khác cũng xây dựng các dự án cho riêng mình, theo ông Trịnh Lê Nguyên, giám đốc điều hành tổ chức phi lợi nhuận Việt Nam PanNature.

Trước kia, các nước có thể hướng đến Ủy Ban Sông Mekong (MRC), một tổ chức đa quốc gia gồm Cambodia, Laos, Thailand và Việt Nam thành lập năm 1995 nhằm đưa ra nền tảng cho chính sách ngoại giao nước. Tuy nhiên, MRC không có quyền điều phối việc sử dụng con sông và Trung Quốc không phải thành viên của tổ chức này.

“Chúng ta không trông đợi nhiều từ MRC,” theo Satomi Higashi, giám đốc dự án của tổ chức phi chính phủ Mekong Watch Japan, tại Tokyo. “Tổ chức này không có khả năng quản lý sự cân bằng quyền lực của các quốc gia thành viên.”

Một lựa chọn khác là nhóm Hợp tác Lan Thương – Mekong (LMC), một diễn đàn được Trung Quốc ủng hộ gồm 4 quốc gia hạ nguồn Mekong và Trung Quốc và Myanmar (Lan Thương là tên sông Mekong ở Trung Quốc).

Vào tháng Ba, Trung Quốc tổ chức một cuộc họp LMC với chủ đề “Một Dòng sông chung, một Tương lai chung,” và đề xuất các khoản vay 1.5 tỷ USD và đến 10 tỷ USD tín dụng cho cơ sở hạ tầng và các dự án khác.”Chính sách ngoại giao láng giềng của Trung Quốc sẽ đóng góp và hòa bình và thịnh vượng của khu vực,” theo tờ Xinhua.

Tuy nhiên, một số người không bị thuyết phục về những lợi ích cho các nước láng giềng của Trung Quốc khi nói đến nguồn nước.

“Trung Quốc đã không thừa nhận tác động của các dự án của mình lên các nước hạ nguồn,” theo Maureen Harris, Giám đốc chương trình Đông Nam Á của Berkeley, tổ chức phi lợi nhuận International Rivers tại California.

Các dự án thủy điện của Trung Quốc ở các nhánh sông thượng nguồn làm nghiêng cán cân quyền lực về phía họ, theo bà Nguyễn thị Hồng Vân, điều phối viên quốc gia của Trung tâm bảo tồn và phát triển tài nguyên nước ở Hà Nội. “Chúng tôi ngạc nhiên rằng họ không cố gắng hợp tác với các quốc gia vùng hạ Mekong trước đó,” bà nói. “Hiện tại đã quá trễ.”

LCM “là vì ảnh hưởng kinh tế của Trung Quốc trong khu vực thay vì nỗ lực chia sẽ và quản lý nguồn nước từ sông Mekong,” theo ông Trịnh từ PanNature. Trung Quốc đang cố gắng tăng cường quyền lực của mình thông qua Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á do Trung Quốc đỡ đầu cũng như các lời kêu gọi khôi phục các tuyến thương mại trên Con đường tơ lụa của ông Tập Cận Bình.

“Họ nắm giữ nước ở thượng nguồn và có nhiều tiền. Tương lai có vẻ rất đen tối đối với chúng tôi,” ông nói.

 

n8 w2

1. Dự án Yarlung Zangbo

Ngày 1/10, Trung Quốc cho biết họ đang chặn một nhánh của sông Brahmaputra (sông Yarlung Zangbo ở Trung Quốc) cho một dự án trị giá 740 triệu USD sẽ hoàn tất vào năm 2019. Truyền thông Trung Quốc phớt lờ những quan ngại từ nước ngoài về “một cuộc chiến nước tưởng tượng.”

n8 w3

 

2. Thủy điện Zangmu 

Trong năm nay, Trung Quốc hoàn tất dự án thủy điện Zangmu 1.5 tỷ USD.

n8 w4

 

3. Đập Miaowei

Trung Quốc có sáu con đập lớn trên sông Mekong, trong đó có đập Xiaowan và đập Jinghong, và đang xây dựng thêm nhiều đập nữa, trong đó có đập Miaowei.

 

n8 w5

4. Thủy điện Xiaowan

Với chiều cao 292m, thủy điện Xiaowan (hoàn tất năm 2010) ở tỉnh Vân Nam, tây nam Trung Quốc, là một trong những đập thủy điện cao nhất thế giới.

n8 w6

 

5. Thủy điện Jinghong 

Thủy điện Jinghong nằm trên sông Mekong thuộc phần của Trung Quốc. Trong tháng Ba, Trung Quốc đồng ý xả nước nhằm giúp các quốc gia đang chịu hạn hán ở hạ nguồn.

n8 w7

 

6. Đập Xayaburi 

Laos đã phê chuẩn cho các con đập Xayaburi và Don Sahong trên sông Mekong. Nhưng phía Việt Nam phản đối vì chúng sẽ làm gián đoạn việc đánh bắt cá và dòng chảy của con sông.

n8 w8

 

7. Đập Don Sahong 

Sông Mekong chảy qua miền nam Trung Quốc, dọc theo biên giới của Laos với Myanmar và Thailand, qua một số phần đất của Laos, sau đó chảy qua Cambodia và Việt Nam trước khi đổ vào biển Đông.

n8 w9

 

Khánh Lâm lược dịch
 
Theo Bloomberg

 


Tin liên quan:
Tin mới hơn:
Tin cũ hơn:

 

banner qc1

banner qc1

banner qc1

banner qc1

banner qc1

banner qc1

banner qc1

banner qc1

banner qc1